[เถรี]

หลักฐานที่ชัดเจนที่สุดก็คือรูปองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าปางสมาธิ ที่ถ้ำเขางู จังหวัดราชบุรี ซึ่งมีอักษรจารึกไว้อย่างชัดเจนว่า บุญ วร ฤษี งู คิรฺ สฺมาธิคุปต พุทธพัสสา ๔๔ ก็คือฤๅษีปุณณะ หรือพระปุณณเถระ ได้มาปฏิบัติสมาธิอยู่ ณ ถ้ำเขางูแห่งนี้ เมื่อปี พ.ศ. ๔๔ ก็คือหลังพุทธปรินิพพานแล้ว ๔๔ ปี และได้สร้างพระพุทธรูปองค์นี้ไว้เป็นที่ระลึก

หรือว่าการที่พระเจ้าทับไทยทอง ได้อาราธนาพระสมณทูตสมัยพระเจ้าอโศกมหาราช มาเผยแผ่พระพุทธศาสนา เมื่อตั้งมั่นอยู่ในอาณาจักรทวารวดีแล้ว ก็ยังมีการเผยแผ่ต่อไปยังอาณาจักรศรีวิชัย จนกระทั่งพระพุทธศาสนาเจริญมั่นคง มีศูนย์กลางอยู่ที่ปาเล็มบัง ประเทศอินโดนีเซียในปัจจุบันนี้

หลักฐานที่ชัดเจนที่สุดก็คือบุโรพุทโธ พระเจดีย์ทางพระพุทธศาสนาใหญ่โตมโหฬารนั่นเอง น่าเสียดายที่ว่าภายหลังมา ทางด้านอาณาจักรศรีวิชัยนั้น กษัตริย์ผู้ครองอาณาจักรได้เปลี่ยนไปนับถือศาสนาอิสลามตามพระราชินีของตน เมื่อได้เปลี่ยนไปนับถือศาสนาอิสลามแล้ว ทำให้ประชาชนนับถือศาสนาอิสลามตามไปเป็นส่วนใหญ่ อาณาจักรศรีวิชัยจึงถึงการล่มสลายลง

เมื่อมาดูอาณาจักรต่อไปของเราก็คืออาณาจักรละโว้ หรือว่าอาณาจักรลพบุรี ซึ่งองค์กษัตริย์นับถือศาสนาพุทธ แล้วยอมเชื่อมสัมพันธไมตรีกับอาณาจักรหริภุญไชย ส่งลูกเลี้ยงก็คือเจ้าหญิงจามเทวี เสด็จขึ้นไปครองอาณาจักรหริภุญไชย แล้วก็เผยแผ่พระพุทธศาสนาจนตั้งมั่นในอาณาจักรหริภุญไชย ทำให้มีถาวรวัตถุในพระพุทธศาสนา และวัดวาอารามต่าง ๆ นับร้อย ๆ แห่ง โดยเฉพาะเป็นต้นแบบในการสร้างพระเครื่องเพื่อสืบอายุพระพุทธศาสนา ไม่ว่าจะเป็นพระรอด พระคง พระเปิมต่าง ๆ ซึ่งพระรอดลำพูนนั้นติด ๑ ในสุดยอดพระเครื่องของเมืองไทย ก็คือเป็น ๑ ในชุดเบญจภาคี ที่ได้รับการยอมรับนับถือไปทั่ว

เมื่อมีประวัติศาสตร์ที่ชัดเจนตั้งแต่สมัยสุโขทัย ตลอดจนกระทั่งกรุงศรีอยุธยา กรุงธนบุรี และกรุงรัตนโกสินทร์ของเรา พระมหากษัตริย์ก็ให้การอุปถัมภ์ค้ำชูพระพุทธศาสนามาตลอด ซึ่งถ้าหากดูในศิลาจารึกจะได้เห็นข้อความว่า

"ปู่ครูผู้หลวกกว่าครูทั้งหลาย ทุกตนลุกมาแต่เมืองนครศรีธรรมราช" คำว่า "ปู่ครู" ในที่นี้ก็คือพระสังฆราช คำว่า "หลวกกว่าครูทั้งหลาย" ก็คือฉลาดกว่าพระภิกษุทั้งปวง ทุกองค์ล้วนแล้วแต่มาจากนครศรีธรรมราช