[เถรี]

จะว่าไปแล้ว เรื่องพวกนี้ กระผม/อาตมภาพอาจจะยังบ้าอยู่คนเดียว ขณะที่คนอื่นเขาไม่ให้ความใส่ใจกันแล้ว แต่ก็เป็นเรื่องที่น่าเสียดายว่า ถ้าเราเป็นคนไทยแล้ว แม้กระทั่งโคลง ฉันท์ กาพย์ กลอน ของไทย อ่านถูกต้องอย่างไรยังอ่านไม่ได้ ก็เป็นเรื่องที่น่าขายหน้าเป็นอย่างยิ่ง..!

กระผม/อาตมภาพเจอเด็กรุ่นใหม่ ๆ ถึงเวลาคุณครูให้แต่งฉันท์ ไม่ว่าจะเป็นอินทรวิเชียรฉันท์ หรือภุชงคประยาตฉันท์ก็ตาม มักจะไปไม่เป็น แล้วก็ต้องมาขอร้อง "หลวงพ่อ" "หลวงตา" ช่วยแต่งให้หน่อย เมื่อกระผม/อาตมภาพแต่งไปให้แล้ว ก็ยังบอกว่าท่องให้ขึ้นใจไว้ ไม่อย่างนั้นแล้วถึงเวลาคุณครูถาม เราไม่รู้เรื่องไม่เข้าใจ คุณครูจะรู้ทันทีว่าเราให้คนอื่นแต่งให้


เด็กรุ่นใหม่ ๆ แค่ให้เขียน "กลอนตลาด" หรือ "กลอนแปด" ก็ยากแล้ว พอไปเจอฉันท์เข้าก็ไปไม่เป็น ส่วนพวกเราที่เป็นพระภิกษุสามเณรยังดีที่ว่า ทั้งหลายเหล่านี้นั้น แทรกอยู่ในบทสวดมนต์ อย่างบทพาหุงฯ นั่นก็คือวสันตดิลกฉันท์ วสันตดิลก (เม็ดฝน) ถ้าหากว่าเราตั้งใจสวด จะรู้สึกว่าเหมือนเสียงฝนกำลังตกเปาะแปะ ๆ อยู่ตลอด อย่างเช่น "อุกขิตตะขัคคะมะติหัตถะสุทารุณันตังฯ"

แต่คราวนี้ถ้าเราไม่เข้าใจก็สักแต่ว่าสวดไป ไม่รู้ที่มา ไม่รู้ภาพของฉันท์ว่าหน้าตาเป็นอย่างไร พอถึงเวลาก็ว่าตาม ๆ กันไป บางทีก็ผิดออกนอกลู่นอกทางไปเสียมาก แต่ก็ยังดีที่ว่าเราจะเคยชินกับพวกนี้ โดยเฉพาะการสวดทำนองสรภัญญะ อย่างน้อย ๆ ก็เป็นการรักษาแนวของโคลง ฉันท์ กาพย์ กลอน เอาไว้ได้บ้าง ต่อให้ไม่รู้เรื่อง สามารถสวดถูกได้ก็ยังถือว่าดี

โดยเฉพาะหลักการสวดแล้วหยุดตามสังโยค ก็คือจุดที่มีการซ้อนตัวอักษร ท่านที่เรียนบาลีก็จะรู้ว่าในสนธิกิริโยปกรณ์นั้น ถึงเวลาถ้ามีการซ้อนตัวอักษร ก็คือตัวหนึ่งสะกด ตัวหนึ่งเป็นตัวตาม หน้าตาเหมือนกันทั้งคู่ เขาให้หยุดวรรคตรงนั้นครึ่งวินาที อย่างเช่น "สัพพะโรคะวินิมุตโต สัพพะสันตาปะวัชชิโตฯ" พวกเราอาจจะสงสัยว่าทำไมต้องเว้นหายใจ ก็เพราะว่า "สัพพะ" พ.พาน สะกด พ.พาน ตาม "มุตโต" ต.เต่า สะกด ต.เต่า ตาม ดังนั้น..ถ้าเราเข้าใจก็จะสามารถสวดได้ถูกต้อง

พวกเราอาจจะสงสัยว่าพระทั้งประเทศไทย แต่พอถึงเวลาสวดมนต์ร่วมกันแล้ว ถ้าหากเข้าใจในหลักสังโยคเหล่านี้ จะสวดได้ถูกต้องทุกคน เพราะว่าเว้นในจุดที่ควรเว้น ถ้าไม่มีสังโยคให้เว้น เขาจะเว้นที่รัสสระ อย่างเช่นเสียงอุ เสียงอิบ เสียงอับ เหล่านี้เป็นต้น ค่อย ๆ ศึกษาดู เผื่อว่าจะทำได้ดีขึ้น ปัจจุบันนี้หลายท่านก็จะเห็นว่าวัดอื่น ๆ เขาไม่ได้หยุดในสังโยคแล้ว พอพวกเราไปหยุดกลายเป็นสวดแล้วขัดกับเขา แต่ว่าให้รักษาสิ่งที่ถูกต้องของเราเอาไว้ ไม่เช่นนั้นแล้วถึงเวลารุ่นหลัง ๆ ก็จะพากันผิดตามกันไปหมด

สำหรับวันนี้ก็ขอเรียนถวายพระภิกษุสามเณรของเรา และบอกกล่าวแก่ญาติโยมแต่เพียงเท่านี้

พระครูวิลาศกาญจนธรรม, รศ.ดร.
เสียงธรรมจากวัดท่าขนุน
วันอังคารที่ ๑๐ กุมภาพันธ์ พุทธศักราช ๒๕๖๙
(ถอดจากเสียงเป็นอักษร โดย เผือกน้อย)